دکتر سید رسول ابطحی

دکتری: دکتری تاریخ محلی دانشگاه اصفهان
کارشناسی ارشد: تاریخ ایران باستان، دانشگاه تهران
کارشناسی: زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز

تاریخ شفاهی واسط فرد و جامعه

تاریخ شفاهی واسط فرد و جامعه نوشتار زیر در بیان اهمیت تاریخ شفاهی در تفسیر و تحلیل گذشته است که از کتاب صدای گذشته ی پل تامسون گزینش شده است.
    قطعاَ استفاده از منابع شفاهی با این تصور که می تواند زندگانی هر روزه ی گذشته را به تصویر بکشاند، در حالی که مسایل مربوط به گزارش های سیاسی معاصر و فشارهای نادیدنی تغییرات ساختاری و اقتصادی فراموش شده اند، خطرناک می باشد و این فراموشی از این تصور ناشی می شود که این مسایل به ندرت تأثیرات سوءِ مستقیمی بر خاطرات مردان و زنان معمولی می گذارد. بنابراین خیلی مهم است که این منابع شفاهی را در یک متن اجتماعی وسیع تر قرار بدهیم، اما در عین حال باید بدانیم که شواهد شفاهی می توانند ما را در فهم اینکه چگونه این متن شکل گرفته است، یاری کنند، چرا که در پشت عوامل گوناگون سیاسی و اقتصادی تأثیر فزاینده ی فشار فردی برای تغییر وجود دارد که چنین چیزی به شکل ناگهانی در داستان های زندگی افراد ظاهر می شود. به عنوان مثال تصمیماتی که افراد اتخاذ می کنند تا خانه ی خود را عوض کنند یا آن را توسعه دهند یا اینکه تصمیم می گیرند یک جامعه را ترک کنند و به جامعه ی دیگری مهاجرت نمایند یا تصمیم به ترک یک شغل و روی آوردن به شغل دیگری می گیرند یا تصمیمات دیگر مانند قرار دادن پول در بانک، خرید سهام، ازدواج کردن با یک نفر یا جدا شدن از آن یا داشتن یا نداشتن فرزند.
 قطعاَ عوامل سیاسی و محدودیت هایی که سیستم اقتصادی، فن آوری و منابع بر نحوه ی زندگی مردان و زنان تحمیل می کند بسیار مهم است، اما الگوهای متغییر تصمیمات خودآگاه میلیون ها انسان از نوع موارد ذکر شده برای تغییرات اجتماعی بسیار مهمتر از اعمال و رفتار سیاست مدارانی است که معمولاَ موضوع عمومی تاریخ می باشند و اقتصاد هم یک امری است که به وسیله ی اجتماع ساخته می شود و بخشی از این ساخت در خانواده صورت می گیرد. به عنوان مثال کار زنان در خانه که پولی در ازای آن دریافت نمی کنند فقط شامل انجام خدمات نیست بلکه شامل تربیت فرزندان که نیروی کار آینده هستند، هم می باشد و این کار زنان بخشی از بنیان آینده است. آشکارا هم انتقال ارزش ها در بین نسل ها و هم شکل گیری شخصیت افراد در خانواده امور بسیار مهمی برای فهم تاریخ می باشند و این امور باید در سطوح مختلف زیادی مانند الگوهای فرهنگی و شکل بندی های روانی که خود را در طول نسل ها در میان خانواده های گوناگون تکرار می کنند، مورد بررسی قرار گیرند. اما آوردن این عوامل در کنار هم نیاز به یک خلاقیت مهم در استفاده ی ما از تئوری دارد.
  در حال حاضر ما می توانیم به یکی از دو مورد معمول تفسیر تئوریک رجوع کنیم. در یک طرف تئوری های بزرگی از سازمان اجتماعی، کنترل اجتماعی، تقسیم کار، تضاد طبقاتی و تغییر اجتماعی، کارد گرایی و دیگر مکتب های جامعه شناختی و تئوری تاریخی مارکسیسم وجود دارد. در طرف دیگر تئوری شخصیت فردی، زبان و ضمیر نیمه هشیار وجود دارد که به وسیله ی شیوه ی تحلیل روانی ارائه می گردد. این تئوری ها می توانند با یکدیگر لایه بندی شوند مانند آنچه که در زندگی نامه ی یک شخص دیده می شود اما هنوز هیچ روش رضایت بخشی برای ربط دادن آنها با یکدیگر پیدا نشده است، چرا که این دو گروه از تئوری ها با یکدیگر هماهنگ نیستند. در حالی که مارکسیسم مانند تئور ی های اجتماعی نقش شخص را به طور عموم در برابر گروههای اجتماعی به حداقل می رساند و معتقد است که مردان و زنان خودآگاهی خویش را از طریق آنچه که انجام می دهند، خلق می کنند، ادعاهای روانشناختی بر اساس عناصر شخصیت افراد  و در نتیجه مستقل از تاریخ پایه گذاری شده اند. در این میان برای اینکه بتوانیم پلی بین این دو گروه از تئوری ها ایجاد نماییم، تاریخ شفاهی نقشی حیاتی بر عهده دارد، چرا که شواهد شفاهی به خودی خود عینی و ذهنی را با هم ترکیب می کنند و ما را در بین جهان خصوصی و عمومی هدایت می نمایند.
   تنها از طریق پی گیری داستان های زندگی افراد است که ارتباطات بین سیستم عمومی ساختار اقتصاد، طبقه، جنس و سن از یک طرف و رشد شخصیت افراد از طرف دیگر می تواند مستند و مکتوب شود. شخصیتی که به واسطه ی تأثیرات والدین، برادرها و خواهرها و خانواده ی گسترده تر گروههای همگن و همسایه ها، مدرسه و دین و مذهب، روزنامه ها و رسانه های گروهی، هنر و فرهنگ رشد و گسترش می یابد. تنها وقتی که نقش دقیق این نهادهای واسطه در شخصیت افراد به عنوان مثال نقش های طبقه و جنس در اجتماعی شدن افراد مشخص گردد، می توان به یک ترکیبی از تئوری های جامعه شناختی و روان شناختی رسید. راهی که نشان دهنده ی چالش پیش روی ما و در عین حال نشان دهنده ی سهمی است که تاریخ شفاهی برای ساختن تاریخ می تواند ایفا کند.
+ آدینه ۲۳ بهمن ۱۳۹۴ ساعت ۱۳:۴۴
نظرات
دکتر مرتضی نورائی
دکتر مرتضی نورائی، با تشکر از جناب اقای ابطحی. مطلب مفیدی بود. مباحث فنی تاریخ شفاهی هنوز در ایران توسعه لازم را نیافته است. می طلبد که مورخین محلی که اشنایی با این شاخه تاریخ نگاری دارند چه از تجارب خود و یا ترجمه دست به هم افزایی در سطوح مختلف بزنند.
شنبه ۱ اسفند ۱۳۹۴ ساعت ۲۱:۰۳
نظر شما
نام:
ایمیل : * نمایش داده نمی‌شود
نظر شما: