دکتر سید رسول ابطحی

دکتری: دکتری تاریخ محلی دانشگاه اصفهان
کارشناسی ارشد: تاریخ ایران باستان، دانشگاه تهران
کارشناسی: زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز

جهان محلی شده

جهان محلی شده به اعتقاد رابرتسون در جهان امروزی دو فرایند جهانی شدن و محلی شدن به طور همزمان در حال وقوع است.
   با توجه به اختلافاتی که دربین پژوهش گران بر سر معنای "جهانی شدن" وجود دارد ارائه ی تعریفی بدون مناقشه از این پدیده مشکل است، اما با توجه به ویژگی مهم آن که فرایند یکپارچگی مردم جهان در یک جامعه ی واحد و کم رنگ شدن مرزهای گوناگون سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و ... می باشد، مسأله ی بقا یا تداوم هویت های محلی به یکی از مسائل چالش برانگیز جهان امروز تبدیل شده است چرا که به نظر عده ای از متخصصان، جهانی شدن تأثیر منفی بر هویت های محلی دارد و باعث از بین رفتن تفاوت ها می گردد و نهایت این که یک فرهنگ خاص  یعنی فرهنگ غربی بر طیف وسیعی از فرهنگ های دیگر در جهان غالب می آید.
   در برابر دیدگاه مذکور، نظریات مخالف هم وجود دارد که از میان آنها رولاند رابرتسون (Roland Robertson) با طرح ایده ی جهان- محلی شدن(Glocalization) مشهور گردیده است؛ ایده ای که در آن، جهان برای تولید پدیده ای متمایز به نام جهان- محل (Glocal) با محل به تعامل می پردازد و در واقع نفوذ متقابل جهان و محل به نتایج منحصر به فردی در مناطق جغرافیایی گوناگون منتهی می شود.
  هر چند جهان- محلی شدن ابتدا در عرصه ی اقتصادی مطرح گردید و منظور از آن کالایی شدن فرهنگ های محلی و وجود تخصص گرایی قابل انعطافی بوده است که امکان متناسب سازی بسیاری از محصولات را با نیازهای مختصات محلی گوناگون فراهم می آورد و از طریق تعامل بازار جهانی با بازارهای محلی باعث ایجاد بازارهای جهان- محلی می گردد که تقاضاهای بازار جهانی را با واقعیت های بازار محلی ادغام می نماید، اما  رابرتسون براساس تعریف خویش از جهانی شدن، برای فرهنگ استقلال نسبی قائل می گردد و جهان- محلی شدن را براساس وقوع همزمان دو فرآیند محلی شدن و جهانی شدن  در عرصه ی فرهنگ تبیین می کند.
  به نظر رابرتسون جهانی شدن عبارت است از تراکم جهان و تشدید آگاهی نسبت به جهان به عنوان یک کل که منجر به تبدیل جهان به یک مکان واحد می گردد که البته این یگانه شدن را نباید با دو مفهوم وحدت و ادغام اشتباه کرد چراکه این جهانی شدن از طریق فرایندی صورت می گیرد که رابرتسون آن را "خاص شدن عام و عام شدن خاص" می نامد. به این معنا که در جریان جهانی شدن در عین حال که فرهنگ های خاص گوناگون به یکدیگر نزدیک می شوند و فرهنگ هایی عام شکل می گیرند، توسل به عناصر هویت بخش خاص فرهنگی نیز در درون مرزهای هویتی تشدید می گردد، زیرا انقلاب در زمینه ی ارتباطات، نه تنها باعث رواج فرهنگ غربی و هویت های ملی می شود بلکه موجب آگاهی های قومی و فرهنگی بیشتری می گردد و درنتیجه هر گونه پیشرفت در فرآیند جهانی شدن، فرآیند محلی گرایی را توسعه می بخشد و درست به همین علت، جهانی شدن تولید کننده ی روندهای هم زمان و متضاد بسیاری در جهان معاصر می باشد که از آن جمله می توان به ظهور پسا مدرنیسم در کنار مدرنیسم، ظهور روندهای غیر سکولار شدن در کنار سکولارشدن جوامع، ایجاد هویت های سنت گرا در کنار هویت های مدرن و یا شکل گیری هویت های مختلط در نسل جدید اشاره کرد که همه به نوعی نمود هایی از ظهور همزمانی های فرهنگی و هویتی محسوب می شوند. بدین ترتیب بنیادگرایی و ملی گرایی مقاومت در برابر جهانی شدن نیستند بلکه عموماَ به منزله ی برگردان وجوه کلان زندگی به زبان بومی می باشند. بنابراین رابرتسون برخلاف هانتینگتون که این پدیده ها را جلوه ای از برخورد تمدن ها به حساب می آورد، آنها را وجوه ضروری از تعامل تمدن ها می شمارد.
  درهمین راستا براساس دیدگاه رابرتسون، در فرآیند جهان- محلی شدن ویژگی های ضروری زیر قابل مشاهده اند:
  - جهان به طور کثرت گراتری رشد می کند. جهان- محلی شدن به طور استثنایی در برابر تفاوت ها در درون و میان مناطق جهان حساس است.
- افراد و گروههای محلی از قدرت زیادی برای سازگار شدن، نوآوری و عمل در یک جهان محلی شده برخوردارند. این نظریه افراد و گروههای محلی را به عنوان عاملین مهم و خلاق تلقی می کند.
 - فرآیندهای اجتماعی رابطه ای و مشروط هستد. جهانی شدن واکنش های گوناگونی را که از سنگربندی ملی گرایانه تا پذیرش جهان وطنی شامل می شود، برمی انگیزد که این واکنش ها خود می توانند به جهان- محلی شدن کمک کنند.
- کالاها و رسانه ها سرکوب گرانه تلقی نمی شوند، بلکه در عوض به مثابه ی مواد خامی برای ایجاد فرد و گروه در سراسر جهان محلی شده ی دنیا فرض می شوند.
  بنابراین فرآیند جهانی شدن صرفاَ معطوف به یک فرهنگ جهانی نیست، بلکه معطوف به این است که مردم چگونه فرهنگ ها، تاریخ و هویت های محلی و ملی خود را در قالب الگوی های جهانی شده، عام می سازند و آنچه که می تواند فرآیندهای جهانی سازی را با تاریخ محلی پیوند بزند درست در همین نقطه است. به این معنا که تاریخ محلی با تاکید بر مردم به عنوان کنشگران اجتماعی یک محدوده ی خاص که با بهره گیری از منابع و قواعد و همچنین محدودیت های ساختاری به تعریف هویت محلی خویش در قالب نمادها، ارزش ها و نهادهای محلی خود اقدام می کنند، می تواند فرهنگ جهانی را در پی گیری رد تاریخی خصوصیات و  ویژگی های عام و فراگیر خود کمک و یاری نماید.

      منابع:
رونالد رابرتسون، جهانی شدن (تئوری های اجتماعی و فرهنگ جهانی)، ترجمه ی کمال پولادی، نشر ثالث، تهران،1382 
جرج ریتزر، مبانی نظریه ی جامعه شناسی معاصر و ریشه های کلاسیک آن، ترجمه ی خلیل میرزایی و علی بقایی سرابی، انتشارات جامعه شناسان، تهران،1390          
+ آدینه ۲۷ آذر ۱۳۹۴ ساعت ۱۰:۴۱
نظر شما
نام:
ایمیل : * نمایش داده نمی‌شود
نظر شما: