دکتر سید رسول ابطحی

دکتری: دکتری تاریخ محلی دانشگاه اصفهان
کارشناسی ارشد: تاریخ ایران باستان، دانشگاه تهران
کارشناسی: زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز

تاریخ محلی و آمار

تاریخ محلی و آمار نوشتار زیر درصدد بیان کیفی بودن تاریخ محلی است؛ خصوصیتی که به نظر "لویی لیوت" اصل دوم مانیفست تاریخ محلی می باشد.
    تاریخ محلی کیفی است نه کمی، یعنی نمی توان آن را با آمار بیان کرد زیرا در سطح محلی اعداد معنی خود را از دست می دهند و اگر دقت زیادی به خرج ندهیم، معمولاَ ارقام به شکل نادرستی تفسیر می شوند، علاوه براینکه در بیشتر موارد این اعداد و ارقام به شکلی آگاهانه تحریف و دست کاری می شوند. مثلاَ کارگران یک کارخانه، آمار تولید را بیشتر نشان می دهند یا صاحبان کارخانه ها به منظور پرداخت مالیات کمتر، چنین اعدادی را کمتر نشان می دهند. در بیشتر موارد هم، پیچیدگی این ارقام و اعداد و بی تفاوتی یا ذی نفع بودن مأموران بازرسی نسبت به این دستکاری ها، درستی این آمارها را در معرض شک و تردید قرار می دهد. به عنوان مثال، نرخ بیکاری درجامعه درشکل های گوناگونی محاسبه می گردد و به همین شکل نه قیمت میانگین کالاهای اساسی جامعه که به وسیله ی ارگان های مختلف دولتی محاسبه می شوند و نه نرخ متوسط تورم در جامعه، قابل اعتماد می باشند.
  بنابراین یک مورخ محلی به جای اینکه آمارها را به عنوان مبنای کار خویش قرار دهد باید در استفاده از آنها بسیار محتاط باشد و نقادانه با این آمارها برخورد نماید. مثلاَ چنین مورخی حتماَ باید تفاوت بین قیمت یک محصول کشاورزی در بازار و قیمت واقعی آن محصول را که یک کشاورز دریافت می کند، درنظر بگیرد. همچنین در هنگام برآورد آمارها و قیمت ها از تولیدات یک کارخانه یا زمین کشاورزی توسط مأموران یا ممیزان مالیاتی، تغییرات گوناگونی صورت می گیرد که یک مورخ محلی با درنظر گرفتن چنین تغییراتی نمی تواند بر این آمارها تکیه نماید. توضیح اینکه یک مأمور مالیاتی یا مأمور دولتی با تصور اینکه در نرخ های ارائه شده در مورد تولیدات یک واحد صنعتی تقلبی صورت گرفته و قیمت های ارائه شده کمتر از قیمت های واقعی است، قیمت های بالاتری را برای آن واحد صنعتی برآورد می کند و به مقامات بالاتر از خود گزارش می دهد.  تصور کنید اگر آن مقام بالاتر هم چنین دیدگاهی نسبت به نرخ های ارائه شده داشته باشد، چه تغییراتی در اعداد موجود از ابتدا تا انتهای تصمیم گیری و گزارش های مربوطه ایجاد خواهد شد. لذا این آمارها نباید به عنوان گزارش های صحیح اقتصادی درنظر گرفته شوند، به ویژه اینکه در بعضی مواقع یک نوع بی اعتمادی نسبت به دولت از جانب مردم وجود دارد، به خصوص هنگامی که جواب دهندگان یک پرسش نامه بدانند که جواب آنها برایشان از نظر مالی عواقبی درپی خواهد داشت. مثال بارز در این زمینه، پرسش نامه های مربوط به وضعیت مالی خانواده ها برای دریافت رایانه است که به همین شکل تلاش برای فهم میانگین درآمد و دستمزد در یک منطقه را مشکل می کند زیرا افراد اعم از کارفرما و کارگر دربیان میزان حقوق افراد، عوامل گوناگونی مانند مالیات، حق بیمه، دریافت یارانه، حداقل میزان دستمزد تعیین شده از طرف اداره ی کار و ... را درنظر گرفته و معمولاَ جواب هایی نادرست به پرسش کننده یا پرسش نامه می دهند که درنتیجه آمار و گزارش های مبتنی براین پرسش نامه ها را غیر قابل اعتماد می سازد.
  بجز مشکلات یادشده که دقت آمارها و اعداد و ارقام را زیر سؤال می برد، در یک پژوهش محلی، تفاوت های منطقه ای و محلی را در تحلیل آمارها نباید از نظر دور داشت. در همین مسأله ی منحنی میانگین دستمزدها، خط فقر با توجه به میزان هزینه ها که از ناحیه ای به ناحیه ی دیگر فرق می کند، تعیین می گردد. لذا سطح رفاه جوامع نیز با در نظر گرفتن میزان دستمزدها در رابطه با خط فقر از منطقه ای به منطقه ی دیگر یا ازشغلی به شغل دیگر متفاوت است و صرف توجه به تفاوت های آماری نمی تواند تعیین کننده باشد، چرا که در هر منطقه میزان رونق و رکود اقتصادی به عواملی مانند نقش بخش های خصوصی و دولتی در آن منطقه یا میزان سرمایه گذاری های نابرابر در شغل های مختلف بستگی دارد. به عنوان مثال ممکن است آمارها نشان دهند که یک منطقه در یک سال نه تنها در تولید گندم خودکفا شده، بلکه تولید مازاد هم داشته و گندم های خویش را به مناطق دیگر صادر نموده است. چنین آماری در صورت صحت و درستی نمی تواند نشانه ی رشد کشاورزی آن منطقه در آن سال باشد، زیرا ممکن است با کمی بررسی مشخص شود که در آن سال کشاورزان از کشت محصولات دیگر خودداری کرده و تمام زمین های خویش را گندم کاشته اند. لذا آن منطقه درعین اینکه تولید گندم مازاد داشته، اما مجبور شده برای تأمین دیگر نیازهای خویش محصولاتی را که تا به حال خودکفا بوده، وارد نماید و دریک ارزیابی نهایی شاید نتیجه گیری شود که آن منطقه نه تنها رشد اقتصادی نداشته، بلکه به علت واردات بعضی محصولات تراز نابرابر اقتصادی هم داشته است.
  مثالی دیگر در ضرورت تحلیل کیفی داده های آماری در تاریخ محلی، میزان هزینه ای است که هر خانوار ایرانی برای خرید نان در هرسال می کند. چنانچه یک محلی کار به آمارهای رسمی دولتی و کشوری دراین زمینه رجوع کند، نمی تواند فهمی دقیق از برآورد این هزینه درمنطقه ی مورد مطالعه ی خویش نماید، زیرا با اینکه قیمت هر قرص نان با یک وزن مشخص توسط دولت برای سراسر کشور تعیین می گردد، اما به عوامل محلی بسیاری دربرآورد هزینه ی سرانه ی آن برای هر خانواده در یک منطقه ی خاص بستگی دارد. این عوامل عبارتند از: 1- کیفیت نان که میزان بالای آن در هر منطقه منجر به دورریزی کمتر نان، مصرف بهینه و درنتیجه هزینه ی کمتر خانوارها می شود. 2- عادت های غذایی خانوارها که در هر منطقه متفاوت است، یعنی بعضی مناطق نان بیشتر و بعضی نواحی نان کمتری مصرف می کنند. 3- میزان کارایی اصناف نانوایی در هر منطقه برای کنترل کیفی پخت نان و جلوگیری کردن از تقلب نانوایان و توزیع کنندگان کیسه های آرد. 4- فرهنگ مردم هر منطقه درخرید و نگهداری نان درخانه ها در میزان مصرف سالیانه ی آن مؤثر است و عوامل دیگر که یک مورخ محلی با درنظر گرفتن آنها در منطقه ی مورد مطالعه ی خویش می تواند به برآوردی نسبتاَ دقیق در مورد پژوهشی خویش برسد.
  یا اینکه نرخ مرگ ومیر در سطح یک کشور با توجه به عواملی مانند سوءِ تغذیه، سطح بهداشت جامعه، بیماری های ناشی از آلودگی هوا یا آب، میزان سقط جنین، مرگ ومیر ناشی از تصادفات جاده ای و ... از ناحیه ای به ناحیه ی دیگر متفاوت است و این برعهده ی یک محلی کار است که درمطالعات جمعیت شناختی خویش، تفاوت های منطقه ای را درنظر بگیرد.
  با توجه به موارد یادشده، یک مورخ محلی در پژوهش های خویش راجع به یک منطقه به داده های آماری که چیزی جز تعمیم های کلی نیستند، اتکا نمی کند و بدون پیش فرض، مشکلات و عناصر تأثیرگذار موقت و دایمی در هر منطقه را بررسی کرده و پس از پژوهش در این عوامل به فرض های خویش می رسد. دراین راستا آمارها می توانند به عنوان شواهد تأیید کننده ی فرض های حاصل از تحقیق به کارآیند و مورخ محلی را درتئوری بنیادی خویش برای رسیدن به نتایج تحقیق درجهت بررسی مشکلات روز یاری نمایند. چنین رهیافتی منجر به اقتصادی می شود که برنامه های متفاوت و موازی برای مناطق گوناگون کشور متناسب با تفاوت ها و توانایی های آن مناطق برنامه ریزی می کند.
+ سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۴ ساعت ۱۸:۵۷
نظر شما
نام:
ایمیل : * نمایش داده نمی‌شود
نظر شما: