دکتر سید رسول ابطحی

دکتری: دکتری تاریخ محلی دانشگاه اصفهان
کارشناسی ارشد: تاریخ ایران باستان، دانشگاه تهران
کارشناسی: زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز

تاریخ شفاهی و ادبیات

تاریخ شفاهی و ادبیات نوشتار زیر در اهمیت تاریخ شفاهی به بهانه ی اعطای جایزه ی نوبل ادبیات 2015م به خانم آلکسیویچ می باشد.
  در 26 آوریل 1986م در ساعت یک و بیست و سه دقیقه ی شب یک سری انفجار، رآکتور نیروگاه اتمی چرنوییل در اوکراین را تخریب نمود که به بزرگ ترین واقعه ی اتمی غیر نظامی در تاریخ تبدیل گردید و عوارض زیست محیطی و انسانی فاجعه باری درپی آورد که با توجه به سانسور شدید حکومت وقت، شوروی سابق، این عوارض هنوز به طور کامل آشکار نشده است. عوارضی که نویسنده و روزنامه نگار بلاروسی، سوتلانا الکسیویچ (Svetlana Alexievich)، تلاش نموده در کتابی با نام " صداهایی از چرنوییل: تاریخ شفاهی یک فاجعه ی هسته ای" از طریق مصاحبه با افراد درگیر در این واقعه به روشنایی تاریخ بیاورد.
   کتاب که مجموعه ای مستند از خاطرات و گزارش های دست اول کسانی است  که شاهدان عینی این حادثه بوده و یا به نوعی با عوارض و عواقب آن درارتباط بوده اند، با یک گزارش جامع کوتاه از تأثیرات این واقعه بر کشور کوچک ده میلیون نفری بلاروس شروع می شود؛ جایی که یک پنجم جمعیت آن (حدود دو میلیون نفر) در مناطق آلوده به مواد هسته ای زندگی می کنند و میزان مرگ ومیر ساکنان این مناطق 20 درصد بیشتر از میزان زاد و ولد آن است. سپس مؤلف به بیان گزارش های افراد مختلف از این فاجعه می پردازد. به عنوان مثال همسر یک آتش نشان که شوهرش چند هفته بعد از واقعه براثر تشعشعات اتمی جان سپرد، ساکنان بومی محل که به مکان آلوده ی زیست سابق خویش برگشته اند، سربازان وظیفه که مأمور شده اند مردم را به زور از منطقه ی آلوده بیرون کنند و محیط را پاکسازی نمایند، شکارچیانی که استخدام شده اند تا سگ ها و گربه های رهاشده را برای جلوگیری ازسرایت آلودگی بکشند، خلبانان بالگردها و مردان بدون پوشش محافظتی که مأمور شدند سقف رآکتور را بعد از ناتوانی ربات ها در انجام این کار، پاک نمایند، بچه هایی که با نقص جسمانی به دنیا آمده اند، آنهایی که غذاها یا وسایل آلوده را در بازارهای سیاه فروختند، دانشمندان و کارکنان بهداشتی که تلاش نمودند مردم را از عواقب خطرناک تشعشعات رادیواکتیو خبردار کنند و آن دسته از مقامات حکومتی که بی پروا بر خلاف سیاست های روز شوروی از خطرات این فاجعه سخن گفتند.
  خیلی از این گزارش ها درباره ی توصیف روز واقعه و اولین واکنش ها به آن است در حالی که بقیه ی گزارش ها درباره ی سال های بعد از حادثه است. گزارش ها از نظر حجم متفاوت بوده و از یک بند تا دو بند و در نهایت تا 20 صفحه متغیر می باشند و بعضی از آنها در قالب روایت یک نفر و تعدادی دیگر در قالب روایت جمعی نقل شده اند.
  به طور عموم همه ی گزارش ها تأثربرانگیز و پر از وقایع غم بار و دارای نکات مشترک در آماده نبودن افراد در برخورد با این فاجعه، ناآگاهی از میزان خطر و اکراه مقامات حکومتی از قبول و اعلام خطرات ناشی از تشعشعات رادیواکتیو و بدتر از آن عدم وجود امکانات کافی برای مقابله با چنین خطری و در نهایت متوسل شدن حکومت به دروغگویی و اعلام اینکه همه چیز تحت کنترل است، می باشد تا جایی که بیشتر مردمی که در هنگام واقعه به زندگی عادی خویش ادامه دادند و افراد زیادی که بدون امکانات ایمنی کافی برای مقابله با شرایط پیش آمده به محیط آلوده فرستاده شدند، بعد از مدتی جان سپردند.
  بیان دیدگاه های گوناگون افراد درگیر در این واقعه، کتاب را به مجموعه ای از ناامیدی ها و درعین حال امید به آینده و پذیرفتن شرایط پیش آمده، تبدیل می کند. به طوری که زنی که شوهرش را در این حادثه از دست داده، تصمیم به ازدواج مجدد دارد چرا که به نظر وی زندگی ادامه دارد و او فرزندانی دارد که نیاز به مراقبت دارند و از طرفی دیگر عده ای از مصاحبه شوندگان معتقدند که تا سال 2000م همه ی آنها خواهند مرد و هیچ کس از آسیب دیدگان این واقعه در بلاروس زنده نخواهند ماند.
  افسانه های زیادی میان مردم وجود دارد. اینکه مأموران حکومتی مردگان را در گورهای دسته جمعی دفن کردند یا اینکه قرار است همه ی جمعیت منطقه ی آسیب دیده را به سیبری منتقل کنند و شایعاتی وجود دارد مبنی بر اینکه کمپ هایی در پشت چرنوییل آماده شده تا قربانیان این حادثه را قبل از مردن تحت نظر داشته باشند و بدتر از همه اینکه اعتقاد براین است که صدها هزار نفر به زودی خواهند مرد و میلیون ها نفر بیمار هستند و ادعا شده که بچه های زیادی با نقص های جسمانی ظاهری، اختلالات سیستم دفاعی بدن و مبتلا به سرطان خون به دنیا آمده اند. در میان این شایعات و آنچه در بین مردم رواج دارد داستان هایی واقعی از قهرمانی ها ی آتش نشان ها، اعضای تیم پاکسازی اتمی، دانشمندان، پزشکان و ... وجود دارد که تلاش کردند اثرات این فاجعه را کاهش دهند و بسیاری از آنها جان خویش را از دست دادند.
  سوتلانا آلکسیویچ، متولد 1948م، که در هنگام فاجعه ی چرنوییل به عنوان یک روزنامه نگار در پایتخت بلاروس، شهر مینسک، کار می کرد به مدت 10 سال با بیشتر از 500 نفر در رابطه با این واقعه مصاحبه کرد که در مصاحبه با هر شخص از 4 نوار کاست استفاده نمود و 107 مصاحبه را در سال 1996م درنسخه ی نهایی برای انتشار کتاب خویش درج نمود که یک سال بعد در روسیه منتشر گردید و سپس ترجمه ی انگلیسی آن در سال 2005م برنده ی جایزه ای ادبی گردید، چرا که این کتاب نوعی داستان سرایی و ترکیبی از مصاحبه و تکنیک های داستانی تلقی شد. با این حال به گفته ی نویسنده: "در طی ده سالی که از منطقه ی چرنوییل بازدید می کردم این احساس را داشتم که دارم اسناد و مدارکی را برای آینده ثبت می کنم." اسناد و مدارکی که قسمتی از یک تصویر بزرگ از یک واقعه ی بزرگ را می سازند و تاریخی را خلق می کنند که خوانندگان آن از هر طبقه و سلیقه ای می توانند واقعیت آن حوادث را لمس کنند و در کنار پژوهش های متخصصان درباره ی اثرات زیان بار این فاجعه و منابع مکتوب تاریخی می توانند نشان دهنده ی اهمیت گزارش های شفاهی و صداهای زنده به عنوان تاریخ شفاهی برای ثبت و ضبط هر چه دقیق تر حوادث تاریخی باشند.
+ پنجشنبه ۲۳ مهر ۱۳۹۴ ساعت ۲۳:۲۴
نظر شما
نام:
ایمیل : * نمایش داده نمی‌شود
نظر شما: