دکتر سید رسول ابطحی

دکتری: دکتری تاریخ محلی دانشگاه اصفهان
کارشناسی ارشد: تاریخ ایران باستان، دانشگاه تهران
کارشناسی: زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز

تاریخ محلی در مطالعات ایرانی

تاریخ محلی در مطالعات ایرانی نوشتار زیر ترجمه ی بخشی از مقاله ی چارلز ملویل در مجله ی مطالعات ایرانی درباره ی تاریخ محلی می باشد.
  در سال 2000 میلادی شماره ی 1و2 جلد سی و سوم مجله ی مطالعات ایرانی (Iranian Studies) به تاریخ محلی ایران اختصاص یافت که در این شماره از مجله، هشت مقاله از شش صاحب نظر درباره ی موضوعات و کتاب های مختلف در حیطه ی تاریخنگاری محلی در ایران، چاپ گردید.
 نوشتار زیر ترجمه ی بخش اول مقاله ی چارلز ملویل (Charles Melville)، اولین مقاله ی این مجله با عنوان "Persian Local Histories: Views from the Wings" می باشد که به علت طولانی بودن این مقاله برای یک روزنوشت، بخش دوم آن که درباره ی دیدگاههای گوناگون درباره ی طبق بندی تواریخ محلی ایرانی است، در روزنوشتی دیگر می آید.
  تاریخ ایران هنوز تا حدود زیادی بر محور وقایع گزارش می شود. وقایعی که انگیزه ی کافی برای احساس ناراحتی در انسان ایجاد می کند. وقایعی مشحون از توطئه ها یا وقایعی مربوط به حکام و اطرافیان آنها، چه آنان که ازیک حاکم پیروی کردند و چه آنان که بر ضد یک حاکم شورش کردند. حرکت سپاهیان و سرکوبی شورش ها و ظهور و سقوط سلسله ها. همه ی اینها به عنوان مواد اصلی تاریخ به نظر می آیند. اما هنگامی که این وقایع به عنوان جریان های اصلی تاریخ به رسمیت شناخته می شوند، ما منابع را از جهت فقدان اطلاعات در مورد گروههای دیگر جامعه که در سایه ی این وقایع زندگی کرده اند، تخطئه می کنیم و این تخطئه تا حدودی درست است، چرا که جریان اصلی گزارش حوادث به شکل زننده ای برمبنای قدرتمندان کاخ نشین و به تبع طرفداران آنها است. و به همین علت مناطق ایران هنگامی مورد توجه واقع می شدند که به مراکز حکومتی تغییر ماهیت می دادند. مثالی در این مورد، سیستان است که یکی از تعداد معدود استان هایی می باشد که موضوع مطالعات مشروح دوران جدید شده است. هر چند این استان بعد از آن وقایع تاریخی مرکزمحورانه ای که داشت تبدیل به یک تاریخ حاشیه ای شد.
  لذا با اینکه تاکنون تلاش های کمی در زمینه ی نوشتن تاریخ به گونه ای متفاوت شده، اما انجام این کار امکان پذیر است. مثالی در این مورد اثر آر. دبلیو. بولیت (R.W. Buliet)  با عنوان " مشاهیر نیشابور" است که در این روش کتاب های وی و همچنین آثار "باسورث" می توانند به عنوان همتایان دو شیوه ی اصلی از تاریخنگاری محلی ایرانی یعنی تاریخ محلی سلسله ای و زندگینامه ای باشند. هرچند این گونه کتاب ها کمتر مورد توجه واقع شده و کمتر در گزارش های سیاسی مربوط به جریان غالب حوادث مورد ارجاع مورخان بعدی اعم از دوران میانه و جدید قرار گرفته اند و به همین شکل برای دید گاههای متفاوتی که عرضه می کنند به اندازه ی کافی ارزش گذاری نشده و در نتیجه شیوه ی مطالعاتی آنها به عنوان یک شکل متفاوت از روند غالب بیان حوادث نادیده گرفته شده اند.
  این شماره از مجله ی "مطالعات ایرانی" تلاش دارد تا این بی توجهی را جبران کند و در این رابطه بجاست که به شکل خلاصه بررسی شود که منظور ما از تواریخ محلی چیست و حوزه ی مطالعاتی این تواریخ و اهمیت چنین کارهایی چه می باشد، تواریخی که تنها اختصاص به خاورمیانه ندارند و فقط  مختص ایران نیستند.
  بیشتر افراد در تشخیص یک تاریخ محلی از یک اثر عمومی مشکل چندانی نخواهند داشت. حتی اگر عنوان آن کتاب به شکل صریح دال بر این موضوع نباشد، با نگاهی گذرا به فهرست محتویات کتاب می توان پی به موضوع کتاب برد. در تعاریف اروپایی، یک اثر مدرن درباره ی تاریخ محلی به این شکل خود را معرفی می کند: " مقدمه ای بر یک مطالعه ی مشروح از تاریخ عمومی یا بررسی جنبه هایی خاص از تاریخ یک منطقه، شهر، روستا یا ناحیه ی محلی دیگر. در این تعریف صفت محلی بسته به اینکه موضوع تحقیق چیست یا تحقیق چه دوره ی زمانی را شامل می شود، متفاوت است. اما بیشتر پژوهش گران درباره ی اینکه کار آنها دقیقاَ محلی یا منطقه ای محسوب می شود، دغدغه ی زیادی ندارند."
  با چنین ادعایی نویسنده به سراغ موضوعاتی مانند جمعیت و ساختار اجتماعی، حکومت محلی، مؤسسه های خیریه، صنعت، تجارت و ارتباطات، کشاورزی، آموزش و پرورش، دین و نحوه ی اسکان افراد در جامعه می رود. به طور خلاصه تاریخ محلی زندگی اقتصادی و اجتماعی جامعه ای خاص یا گروهی از جوامع را دربر می گیرد. اینجا باید اضافه کنیم که تاریخ محلی یک احساس ویژه از محل را که یک عامل مهم در شکل گیری و مفهوم وفاداری به یک محل و تشکیل هویت محلی با یک محلیت خاص است، بیان می دارد.
  کارهایی که درباره ی تاریخ محلی انگلستان مورد نظر هستند، مطالعاتی می باشند که با تبارشناسی و علایق افراد به تاریخ خاندانی عجین شده و انبوهی از آثار و حوزه ای مشخص از تحقیقات تاریخی مدرن را پدید آورده اند. این مطالعات با حفظ و نگهداری منبعی غنی از مواد آرشیوی که شامل گزارش های سازمان های محلی دولتی و گزارش های نواحی کشیشی، کاغذهای مربوط به املاک و مجموعه های خصوصی که به ویژه مربوط به اوایل دوران مدرن می باشند، دامن زده می شوند.
  اولین تواریخ محلی اروپایی تا جایی که تا کنون تحولات آنها بررسی شده است، مربوط به گاهشماری های صومعه ای در دوران اولیه ی قرون وسطی می باشند که این آثار می توانند در درجه ی اول به عنوان یک زیرمجموعه یا حتی مواد گاهشماری هایی با دامنه ی وسیع تر درنظر گرفته شوند. (هرچند تاریخ هایی که به منظور ثبت امور ملی نوشته می شدند فصل هایی درباره ی تاریخ محلی داشتند.) اما وفاداری های محلی باعث پدید آمدن آثاری شد که به طور کامل درباره ی تاریخ محلی بود. در انگلستان این تحول به طور عمده در اواخر قرن 12 میلادی و تحت شرایط خاصی اتفاق افتاد. این شرایط خاص عبارت بودند از وقایعی که به دنبال هرج و مرج دوران شاه استفان (1154-1135م) اتفاق افتاد و صومعه ها به مستند سازی و دفاع از فرامین بنیاد و امتیازات خویش در مقابل ادعاهای رو به گسترش و تعدی های حقوقی شاه و دیگر زمینداران، احساس نیاز کردند. همچنین تقدس و زهد باعث پیدایش تعدادی از تواریخ بر مبنای اقامتگاه های گوناگون صومعه ای شد؛ تواریخی که اغلب دربردارنده ی یک عنصر زندگی نامه ای از یک شخص مشهور یا یک نفر از اولیای الهی می باشند و حول وحوش زندگی های قدیس ها یا رؤسای صومعه های محلی نوشته شدند.
  همچنین از قرن دوازدهم به بعد، تواریخ شهری در مقیاسی عمومی با رشد خود مختاری نواحی شهری به ویژه در ایتالیا، آلمان و بخش هایی ازکشورهای جنوبی اروپا شکوفا شد. این تواریخ که عموماَ در ابتدا به واسطه ی انتخابات سالیانه ی مقامات شهری مانند شهردار، کلانتر و ... نوشته می شدند، می توانستند تبدیل به یک گزارش کامل از تاریخ درونی شهر بشوند که دربردارنده ی توجیهی از اعمال اغنیای شهری مانند گاهشماری های قرن سیزدهم لندن بودند. دراین تواریخ، استقلالی که از قلمرو قدرت خاندانی سلطنتی وجود داشت به یک عامل مؤثر در به رسمیت شناختن خود در قیاس با خاندان سلطنتی و دیگر شهرها تبدیل گردید. یکی از پژوهشگران هفت منبع اصلی برای نگارش گاهشماری های شهری در آلمان مشخص کرده است. این منابع شامل تمایل به حفظ نام و نقش یک خانواده ی مهم، گاهشماری جنگ های خارجی و شورش های داخلی، ثبت مراسم پذیرش شاهان یا انجام یک مأموریت می باشد.
  به همین شکل می شود به سرعت ملاحظه کرد که علایق و عوامل مشترک زیادی را می توان در یک فضای متفاوت برای گسترش تاریخ نگاری محلی در ایران به کار برد. با این حال این عوامل در تحقیقات ناکافی غربیان درباره ی ادبیات تاریخی ایرانی تاکنون انعکاس کمی یافته است و با اینکه قدرت متداوم این شکل از نگارش تاریخ در خاورمیانه به طور مداوم مد نظر بوده است، اما این مطالعات بیشتر به سمت نمونه های عربی تمایل داشته اند تا نمونه های فارسی آن.
+ آدینه ۲۶ تیر ۱۳۹۴ ساعت ۰۱:۰۶
نظر شما
نام:
ایمیل : * نمایش داده نمی‌شود
نظر شما: