دکتر سید رسول ابطحی

دکتری: دکتری تاریخ محلی دانشگاه اصفهان
کارشناسی ارشد: تاریخ ایران باستان، دانشگاه تهران
کارشناسی: زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز

تاریخ شفاهی پهلوی دوم

تاریخ شفاهی پهلوی دوم نوشتار زیر به بهانه ی انتشار چهار جلد کتاب از مجموعه ی پروژه ی تاریخ شفاهی و تصویری ایران در عصر پهلوی دوم به معرفی کوتاه و مجملی از این پروژه می پردازد.
   "پروژه ی تاریخ شفاهی و تصویری ایران در عصر پهلوی دوم" بزرگ ترین پروژه ی تاریخ شفاهی ایران (انجام شده به وسیله ی عوامل داخل ایران) تا زمان حاضر می باشد که در طول 14 سال با مصاحبه با 57 تن از رجال مهم و تصمیم گیران سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی دوران حکومت پهلوی دوم (محمد رضا شاه) در نقاط مختلف جهان، انجام پذیرفته است و مشتمل بر 7000 ساعت مصاحبه ی صوتی و تصویری، 4000 قطعه عکس و 20000 برگ سند نویافته از اسناد ساواک، اسناد کارگزینی ارتش، مجموعه ی اسناد شخصی مصاحبه شوندگان و اسناد دربار می باشد که به وسیله ی چاپ و نشر این مصاحبه ها در قالب کتاب و لوح فشرده در اختیار پژوهش گران قرار می گیرد.
  این پروژه ی عظیم با حمایت سه نهاد مهم پژوهشی یعنی سازمان اسناد و کتابخانه ی ملی ایران، صدا و سیما و مؤسسه ی فرهنگی و هنری نقش جهان هنر به مدیریت آقای "حسین دهباشی" صورت پذیرفته است و از آنجا که این پروژه براساس توافق نامه ای که بین کتابخانه ی ملی ایران و کتابخانه ی کنگره ی آمریکا برقرار شد، توانست پیش برود، نسخه ای از این مصاحبه ها در اختیار کتابخانه ی کنگره ی آمریکا هم قرار گرفته است.
  به گفته ی آقای دهباشی، آقایان حسین بهشتی پور و حسام الدین آشنا همراه با وی، عوامل شورای سیاست گذاری ثابت این پروژه بوده اند، هر چند افراد بسیار دیگری در انجام این پروژه همکاری نموده اند که نام آنها در ابتدای کتاب های منتشر شده، آمده است.
  این مصاحبه ها که قرار است در بیش از شصت جلد منتشر شوند، هم اکنون با نشر چهار جلد به وسیله ی سازمان اسناد و کتابخانه ی ملی ایران و به کوشش حسین دهباشی و رونمایی آنها در آذر 1393ش.  کلید خورده اند. این چهار جلد شامل خاطرات دکتر سید حسین نصر، رئیس دانشکده ی ادبیات دانشگاه تهران، رئیس دانشگاه آریا مهر (صنعتی شریف) ، بنیان گذار انجمن حکمت و فلسفه و رئیس دفتر فرح پهلوی، تحت عنوان "حکمت و سیاست" ، خاطرات داریوش همایون، روزنامه نگار و وزیر اطلاعات و جهانگردی محمد رضا پهلوی، تحت نام " آیندگان و روندگان" ، خاطرات علینقی عالیخانی، وزیر اسبق اقتصاد و امنیت، با نام " اقتصاد و امنیت" و خاطرات سپهبد عبدالله آذر برزین ، جانشین فرماندهی نیروی هوایی شاه،  با عنوان " فرماندهی و نافرمانی" می باشند.
  به گفته ی آقای دهباشی: آنچه منتشر شده، بسیار دقیق بوده و به منظور جفظ امانت و با این پیش فرض که کتاب های منتشره، صرفاَ بیانگر نقطه نظرات مصاحبه شوندگان می باشند، هیچ گونه تحریفی در سخنان آنان صورت نپذیرفته است و اگر احیاناَ عبارت یا کلماتی از یک مصاحبه حذف شده، با خالی گذاشتن جای آن کلمات در متن یا توضیحی در حاشیه ی صفحات، این مطلب به خوانندگان گوشزد شده است.
  چاپ این کتاب ها درشکلی زیبا و با سلیقه صورت گرفته و حواشی صفحات شامل توضیحاتی مفید درباره ی 1- واژه ها و عبارت های غیر فارسی، 2- اصطلاحات تخصصی و فنی مربوط به علوم طبیعی، اقتصادی، نظامی، سیاسی و ... و 3- رویدادها و حوادث تاریخی- اجتماعی همراه با تصاویری از شخصیت ها، مکان ها و حتی تصاویر مربوط به بعضی مطالب مورد بحث در متن مانند تصویر روی جلد کتاب ها یا روزنامه ها، اسناد، تمبرها، آرم ها و ... می باشد.
  همچنین در این کتاب ها، متناسب با ادعاهای افراد، تلاش شده است تا بعضی از این ادعاها در حاشیه ی صفحات راستی آزمایی شوند و مورد نقد و بررسی قرار گیرند. مثلاَ دکتر سید حسین نصر در راستای تلاش های خویش برای مبارزه با موج تجدد گرایی در دانشگاه ها و کوشش وی برای رواج اندیشه های سنتی و فلسفه ی اسلامی، خاطره ای از ملاقات خویش در مجمع اقتصاد جهانی در داووس سوئیس با آقای خاتمی به عنوان رئیس جمهور ایران، نقل می کند. به گفته ی دکتر نصر، آقای خاتمی در خطاب به ایشان می گوید: " شما نمی دانید چه دِینی بر گردن من دارید. وقتی قبل از انقلاب، من در دانشگاه اصفهان دانشجوی فلسفه بودم تمام جو فلسفه ی تحصلی و ثبوتی و لا ادری و مخالفت با دین و اینها بود. فقط شما بودید که من را نجات دادید و گرنه من اصلاَ الان معمم نبودم. من اصلاَ در کار دینی نبودم و این صدای شما بود که من را کشاند به این طرف" ( حکمت و سیاست، 1393، صص 155و 156) آنگاه در حاشیه ی صفحه ی 156 کتاب آمده است: " متن دو صفحه ای که دکتر نصر درباره ی ملاقات با آقای سید محمد خاتمی در دوره ی ریاست جمهوری ایشان آورده اند، به تاریخ 16 بهمن 1391 برای آقای خاتمی ایمیل شد و ایشان دو روز بعد این توضیحات را ارسال کردند: " صرف نظر از بعضی از تعبیرهای مبالغه آمیز که قابل اغماض است، اینکه فرموده اند من گفته ام مرا نجات دادید و الا الآن معمم نبودم و... درست نیست. احتمالاَ استاد با گذشت زمان جزئیات را به گونه ای دیگر به ذهن آورده اند و بیان کرده اند. آنچه من گفتم و به آن معتقدم، نقش مهم آقای دکتر نصر در طرح فلسفه ی معنوی و بینش غیر مادی در هنگامی که حوزه ی فلسفی دانشگاهی ما و دیگر علوم انسانی سخت متأ ثر از پوزیتویسم و ... بود، طرح اندیشه های اسلامی، طرح گرایش های معنوی در فلسفه ی غرب و ... خدمت بزرگی بود که در حوزه ی علوم انسانی و فلسفه به ایرانی و نسل ایرانی کردند و باید از این جهت قدردان ایشان بود و لی بنده را ایشان نجات ندادند و البته نسبت به آراء و نظریات ایشان هم با همه ی احترامی که به ایشان می گذارم، نقد دارم. به هر حال اصل مطلب درست است ولی توضیحات و توصیفات ایشان و نیز جزئیات ماجرا، نادرست."  یا اینکه دکتر نصر در چند جای کتاب ادعا می کند که گروه فرقان، استاد مطهری را به علت رابطه ی حسنه ی ایشان با دکتر نصر ترور کردند. (همان، ص24 و ص119 و ص210)؛ امری که علی مطهری، فرزند شهید مطهری، در جواب به استعلام تنظیم کنندگان این کتاب، انکارمی کند و می نویسد: " بنا بر آنچه در اعلامیه ها و اظهارات گروه فرقان در جلسات دادگاه آمده، موضوع یاد شده دخالتی در انگیزه ی عاملان ترور شهید مطهری نداشته است." (همان، ص24) هرچند علی مطهری تأیید می کند که رئیس گروه فرقان، ارتباط با دکتر نصر را دلیل ارتباط استاد با رژیم شاه دانسته بود. (همان، ص210)
   از دیگر فواید این کتاب ها در قسمت حواشی و توضیحات، افزودن مطالبی مکمل از شخص مصاحبه شونده در سایرمنابع هم عرض و مشابه می باشد که با حروف ایتالیک به منظور تمایز از متن اصلی در داخل متن گفتگوها افزوده شده است.
  هر چند لوح فشرده ی این پروژه به کوشش حسین دهباشی از سوی دفتر تاریخ شفاهی و تصویری ایران و نقش جهان هنر منتشر شده، اما چاپ کامل این مجموعه همراه با حواشی یادشده و مجموع اسناد و تصاویری که در پایان کتاب ها آمده اند، می تواند فواید تاریخ شفاهی را در صورت رعایت امانتی که تدوین کنندگان این کتاب ها وعده داده اند، در روشن کردن گوشه ای از تاریخ کشورمان چندین برابر نماید.  
+ یکشنبه ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۴ ساعت ۱۰:۳۹
نظر شما
نام:
ایمیل : * نمایش داده نمی‌شود
نظر شما: