دکتر سید رسول ابطحی

دکتری: دکتری تاریخ محلی دانشگاه اصفهان
کارشناسی ارشد: تاریخ ایران باستان، دانشگاه تهران
کارشناسی: زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز

یک فنجان تاریخ محلی

یک فنجان تاریخ محلی " کامن" در راستای بیان فلسفه ی تاریخ محلی، با اینکه تاریخ محلی را به عنوان مطالعه ی یک منطقه ی جغرافیایی محدود می پذیرد، اما بر پژوهش در حوزه ی وسیعی از موضوعات مختلف در این محدوده ی خاص در بستری مقایسه گونه با تاریخ ملی تأکید دارد.
پیوست‌ها
    نوشتار زیر خلاصه ای از مقدمه ی مؤلف "کارول کامن" (CAROL KAMMEN) بر کتاب خویش On Doing Local History می باشد، که هم شامل معرفی این کتاب و هم دربردارنده ی تعریفی از تاریخ محلی است.
   اغلب تاریخ نگاران غیر حرفه ای به تاریخ محلی می پردازند یا خود را با این موضوع درگیر می بینند، بدون اینکه بدانند علم تاریخ درباره ی چه چیزی است. چنانچه تاریخ محلی را چیزی بدانیم که در گذشته انجام می شده ، به یک موضوعی بدون تعریف و چارچوب مشخص و در عین حال پر از مطالب بالقوه برای گفتن تبدیل می شود، زیرا تاریخ در حیطه ی عمومی قرار دارد و مطالب آن پیوسته به وسیله ی افراد مختلف که تخصص تاریخی ندارند، نقل می گردد و اغلب به وسیله ی روزنامه نگاران، سیاست مداران، خطیبان، وعاظ و ... مورد استفاده قرار می گیرد و بدین شکل در هر زمان برای استفاده های گوناگون قابل دسترس به نظر می رسد. در این راستا، تاریخ کاملاَ با علمی مانند پزشکی متفاوت است، زیرا پزشکی به افراد تازه کار اجازه ی فعالیت در حرفه ی خویش را نمی دهد و همچنین مردم نمی توانند برای یک مدت طولانی یک پزشک یا دندان پزشک غیرحرفه ای را تحمل کنند. در حالی که گذشته به همه ی ما تعلق دارد و زبان تاریخ، زبانی است که با آن صحبت می کنیم و روش های تاریخی به استثنای دوره های اخیر که به وسیله ی مورخان متخصص از روش های آماری و ریاضی بهره برده است، به طور عمده به هوش و برداشت عمومی متکی بوده است، در نتیجه بیشتر تاریخ ها از اصطلاحات فنی نامأنوس و روش شناسی تخصصی عاری هستند به طوری که هر کس علاقه مند به تاریخ است، می تواند یک جلد کتاب تاریخی را بردارد و از آن سود ببرد. این دسترسی به گذشته، به هرکس اجازه می دهد که خویش را در تاریخ درگیر نماید و در این میان تاریخ محلی در دسترس ترین تاریخ ها است، زیرا بسیار نزدیک به ما و محل زندگی ما است.
  تعدادی از نویسندگان قواعدی را برای نوشتن، تحقیق کردن و ارائه ی تاریخ محلی پیشنهاد کرده اند و بدین وسیله فهرستی از بایدها و نبایدها برای مورخان محلی فراهم کرده اند، از قبیل اینکه چگونه تاریخ محلی بنویسیم و چه بنویسیم. یا مثلاَ چگونه منابع را در زیرنویس ارجاع دهیم یا نقشه هایی در رابطه  با موضوع به نوشته ی خود ضمیمه کنیم. چنین نویسندگانی، تاریخ محلی و مورخان محلی را از منظر یک سبک و مدل تجویزی مورد خطاب قرار می دهند و معتقدند که وظیفه ی آنها نشان دادن مراحلی است که یک مورخ برای نوشتن تاریخ باید آنها را طی کند. همه ی این مطالب مفید هستند اما چیزی که در این کتاب ها و مقالات نادیده گرفته می شود عبارت است از مسأله ی اساسی تلقی ما از تاریخ محلی، یعنی اینکه یک مورخ محلی چه می کند و چرا این گونه عمل می کند و تاریخ محلی در همه ی ابعاد آن چه معنایی برای مردم، برای احساس و درک مردم از هویت خویش و خود مورخ دارد.
   بر این اساس در این کتاب شیوه های نوشتن یک تاریخ محلی موفق به رشته ی تحریر درنیامده است، بلکه تلاش شده است تا توضیح داده شود که مورخان محلی چه می کنند و آنها تحت چه شرایط و سنن رایجی به یک کار طاقت فرسا می پردازند. در این دیدگاه، مورخان محلی تازه کارانی (amateur) هستند که در عرصه هایی از علم وارد می شوند که در این عرصه ها، افراد متخصص بسیار باهوش و آموزش دیده، روش های دقیق گوناگونی را بسط و توسعه داده اند.
   در اینجا به منظور روش شدن بحث، تعریف تاریخ محلی ضروری به نظر می رسد. برای این تعریف از یک دیدگاه قدیمی انگلیسی شروع می کنیم که تعریفی انعطاف پذیر است. بر اساس این تعریف که در اواخر دهه ی 1950 و اوایل دهه ی 1960 میلادی به وسیله ی اندیشمندان انگلیسی دانشگاه لستر (Leicester) رواج یافت، تاریخ محلی عبارت از مطالعه ی خاستگاه، مراحل رشد و افول جوامع است. این تعریف، مورخ را به مشخص کردن یک جامعه ی خاص و سپس پی گیری یک راه مشخص برای شناخت گذشته ی آن جامعه مقید می کند. اما در اینجا باید توجه داشت که تاریخ محلی یک نوشته ی کوتاه شده ی تاریخ ملی نیست، زیرا در این صورت یک مورخ محلی تنها به دنبال آن دسته از ویژگی های تاریخ محل مورد مطالعه ی خویش است که در دیدگاه کلی یک تاریخ عمومی به کار می آید و در نتیجه موضوعات و ویژگی های خاصی که در طول تحقیق از یک منطقه ی خاص ظاهر می گردد، نادیده گرفته خواهد شد، در صورتی که تاریخ محلی مطالعه ی وقایع گذشته، شامل مردم و گروههایی است که در یک محدوده ی جغرافیایی خاص زیست می کنند و این مطالعه بر اساس یک تنوع گسترده از مدارک و اسناد در یک محیط مقایسه ای که هم منطقه ای و هم ملی است، صورت می پذیرد. چنین مطالعه ای باید به وسیله ی مورخی انجام شود که در عین اینکه روش های مناسب موضوع مورد مطالعه ی خویش را به کار می برد، از قواعد عمومی تحقیق تاریخی یعنی صداقت، مسئولیت پذیری، روشن اندیشی و دقت هم پیروی می کند. این تعریف که می تواند شامل هر نوع پژوهشی بشود به وسیله ی یک ویژگی تاریخ محلی، تعریفی خاص می شود و آن اینکه تاریخ محلی در بطن خویش مربوط به مطالعه ی وضعیت بشر در عرصه ی زمان است.
  ما برای فهم گذشته مان تلاش می کنیم و اگر این فهم به فهم موقعیت حال و آینده ی ما کمک کند، به هدف خود رسیده ایم، اما این تنها هدف ما از مطالعه ی گذشته نیست. تاریخ محلی یک فرایند یادگیری درباره ی تشریح علل است؛ چرا و چگونه وقایع گذشته اتفاق افتادند؟ بر این اساس، تاریخ محلی برخلاف اینکه بر یک منطقه ی جغرافیایی محدود تمرکز می کند، یک منطقه ی وسیع از تحقیقات را شامل می شود. یعنی مسائل تاریخی در بعد سیاسی، اجتماعی و اقتصادی  از یک جامعه یا منطقه و همچنین تاریخ دینی- مذهبی و فکری آن جامعه. بنابراین تاریخ محلی مکانی می شود برای بررسی واکنش های فردی به وقایع تاریخی و محوطه ای برای انجام تحقیقات جمعیت شناختی، مکانی برای شنیدن صداهای زنان، مکانی برای یافتن اطلاعات درباره ی شیوه ی تربیت فرزندان، مکانی برای پرسیدن سؤالاتی درباره آموزش و پرورش، تفریح و حتی در بعضی موارد حریم خصوصی افراد. تاریخ محلی به ما اجازه می دهد تا درباره ی برنامه ریزی شهری و معماری محلی آن نظری بیفکنیم و درباره ی اینکه مردم در یک منطقه ی خاص چگونه زیسته اند، تحقیق کنیم. این نوع تاریخ نگاری، فرصتی برای مطالعه ی پیشینه ی گروهها و نحوه ی رهبری آنها در جامعه، امورخیریه، جرم و جنایت و مسأله ی جنسیت است. تاریخ محلی، مطالعه ی این است که چه کسی در یک جامعه باقی می ماند و چه کسی آن جامعه را ترک می کند و چرا؟
  تاریخ محلی در واقع چارچوبی را فراهم می کند که در آن به منظور فهم سبک خاص یک منطقه به مطالعه ی تاریخ فرهنگی آن منطقه می پردازد. در این نوع مطالعه به جز اسناد و مدارک، اموری مانند معماری، نحوه ی پوشش، تولیدات محلی و محیط زیست همه به عنوان مواد تاریخ فرهنگی مهم هستند. وسایل و دستاوردهای فرهنگ عامیانه (folklore) و مطالعات مربوط به آن - هرچند بعضی وقتها به اشتباه به عنوان تاریخ محلی تلقی می شوند.- می توانند به نوشتن تاریخ محلی کمک کنند. زیرا تاریخ محلی، شکل های مختلفی از تاریخ را دربرمی گیرد و روش های مختلف تاریخی را از شفاهی گرفته  تا آماری و ادبی به کار می برد.
  بر این اساس هدف مؤلف در این کتاب، بررسی شرایط ویژه ای است که یک مورخ محلی تحت این شرایط به سختی تلاش می کند و همچنین طرح بعضی سؤالات اساسی درباره ی روش تاریخی است. در همین راستا به محدودیت هایی پرداخته شده که یک مورخ محلی از جانب مدارک، جامعه، محیط محلی و همچنین به وسیله ی خویش با آنها دست به گریبان است.  بنابراین به طرح سؤالات مختلف درباره ی جنبه های مختلف فعالیت های یک تاریخ نگار محلی از قبیل استفاده از مدارک، ساختار برنامه های پژوهشی، زبان، مشکلات مربوط به توقعات خوانندگان و انتشار آنها پرداخته شده است.
  این کتاب که دربردارنده ی ربع قرن تحولات تاریخ محلی از بدو پیدایش آن به عنوان یک رشته ی دانشگاهی و همچنین شامل فصلی درباره ی تاریخ تاریخ محلی از ابتدای شکل گیری آن در اروپا یعنی قرن شانزدهم میلادی و انگیزه های نگارش آن و دوره های مختلف تاریخ محلی در غرب است، حاصل یک عمر تلاش نویسنده ی آن، خانم کارول کامن، در عرصه ی تاریخ محلی و فعالیت های او در زمینه ی نشر مجلات و کتاب های گوناگون در رابطه با تاریخ محلی من جمله ویراستاری دانشنامه  ی تاریخ محلی است. وی در این کتاب با بیان تجربه ی خویش به عنوان ستون نویس یک روزنانه ی محلی، راه هایی را توضیح می دهد که مورخان محلی با یافته های خویش می توانند با مردم ارتباط برقرار کنند و مطالب خویش را از کتاب ها و مجلات به ستون های روزنامه ها و نمایشگاه ها منتقل کنند. در سرتاسر کتاب، وی بر نوآوری و تخیل به عنوان دو مهارتی یاد می کند که هرگاه با پژوهش علمی و نوشتار خوب ترکیب شوند، می توانند تاریخ محلی را در جامعه ارتقا بخشند. کتاب وی نه تنها یک راهنمای عملی برای مورخان محلی است بلکه ایده هایی نو درباره ی انواع موادی که می توانند برای همه ی تاریخ نگاران مفید باشند، ارائه می دهد.
   چاپ اول این کتاب درسال 1986م صورت گرفت و در سال 2003م ویرایش دوم آن که حاصل بازنگری و بازنویسی مطالب آن توسط نویسنده در جهت به روزشدن مطالب و همگامی با تحولات فکری مؤلفش بود، به چاپ رسید که در صورت تمایل به منظور آشنایی با فصول این کتاب می توانید فایل ضمیمه را دانلود نمایید.    
+ آدینه ۲۱ آذر ۱۳۹۳ ساعت ۲۱:۳۸
نظر شما
نام:
ایمیل : * نمایش داده نمی‌شود
نظر شما: