دکتر سید رسول ابطحی

دکتری: دکتری تاریخ محلی دانشگاه اصفهان
کارشناسی ارشد: تاریخ ایران باستان، دانشگاه تهران
کارشناسی: زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز

تاریخ خاندانی

تاریخ خاندانی تاریخ خاندانی به عنوان بخشی از تاریخ محلی، می تواند کارکردها و نتایج مفیدی برای کل جامعه و کشور داشته باشد.
پیوست‌ها
تاریخ خاندانی (family history)  که در بعضی موارد به غلط به جزیی از خویش یعنی نسب شناسی و شجره نامه نویسی (genealogy) تقلیل می یابد، عبارت از ریشه یابی یک خانواده و اعقاب آنها (شجره نامه نویسی) و بررسی، شناخت و معرفی مجموعه فعالیت ها و حوادث روی داده برای آن خانواده در طول تاریخ است. مورخان از اسناد و مدارک تاریخی مانند شجره نامه ها، وقف نامه ها، کتب تاریخی و در دوران جدید از علم ژنتیک و مصاحبه های شفاهی برای نوشتن تاریخ خاندانی استفاده می کرده اند. با در نظر گرفتن خانواده ها در محدوده ی زیست آنها در یک روستا، شهر یا منطقه، تاریخ خاندانی بخشی از تاریخ محلی و از وظایف مورخان محلی می باشد.
  انگیزه های نگارش تاریخ خاندانی در طول تاریخ متفاوت بوده است، مثلاَ به منظور بیان فضائل و افتخارات یک خانواده ی اغلب مهم و تأثیرگذار یا اهمیت بخشیدن به نقش سیاسی یا دینی یک خانواده در طول تاریخ و یا حتی مشروعیت بخشیدن به جایگاه سیاسی یا دینی یک خانواده در جامعه1 ودیگرانگیزه ها.
  با این پیشینه، هنگامی که صحبت از تاریخ خاندانی می شود، ذهن مخاطب به سرعت متوجه ی خاندان مشهور، معروف و مؤثر در تاریخ اعم از نیک و بد می گردد مثل خاندان های سلطنتی ایران، خاندان سادات مرعشی، خاندان عثمانی، خاندان آل سعود و... . در صورتی که در تاریخ محلی، منظور از تاریخ خاندانی صرف نظر از جایگاه خانواده ها در جامعه شامل تاریخ تمام خانواده های موجود در یک روستا، شهر یا منطقه اعم از معروف و گمنام، قدرتمند و ضعیف، ثروتمند و فقیر، ارباب و رعیت و... است. تمام خانواده ها مورد نظر هستند زیرا هر جامعه ای از خانواده های متعدد در قالب طبقات مختلف اجتماعی تشکیل شده است و هر خانواده با تاریخ خاص خویش در ارتباط وتعامل با دیگر خانواده ها و نهادهای موجود در جامعه قرار می گیرد و نقش خود را درآن جامعه ایفا می کند. از این منظر تاریخ خاندانی یک جامعه در تمام ابعاد آن اعم از سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و... می تواند برای آن جامعه مفید باشد. مثلاَ با بررسی تاریخ خانواده های مختلف، می توان استعدادهای موجود در هر خانواده را کشف کرد و با شناختن و قراردادن این استعدادها در مسیر درست خود، به تثبیت جامعه و جلوگیری کردن از فرار مغزها و استعدادها از یک شهر یا منطقه کمک کرد. توضیح اینکه در یک جامعه ی قانونمند و تخصص گرا که هر کس براساس استعداد و لیاقت خویش در مرتبه ای از جامعه قرار می گیرد، کشف استعدادهای هر خانواده می تواند در راستای پرورش این استعدادها برای قرارگرفتن در جایگاه اجتماعی خویش تعبیر شود و از تحرک اجتماعی بی ضابطه و رابطه مدار جلوگیری شود، امری که به تثبیت جامعه کمک می کند.
  از طرفی دیگر کشف استعدادها در سطح یک جامعه مانند شناخت و بررسی اصناف و حرف موجود در یک شهر می تواند به سرمایه گذاری ها و سیاست های کلان یک کشورجهت و هدف ببخشد و از به هدر رفتن سرمایه ها و استعدادها در یک منطقه جلوگیری کند.
  علاوه براینها شناخت آباء و اجداد خود و آشنایی با میراث و ارزش های موجود در یک خانواده و آگاهی به تلاش هایی که اعضای یک خانواده در طول تاریخ برای حفظ آن کرده اند، در صورتی که در یک فضای عقلانی صورت گیرد، نه تنها باعث فضل فروشی های تفرقه برانگیز نمی شود بلکه باعث هویت بخشی به اعضای موجود خانواده و تلاش برای حفظ میراث های نیک آن خانواده در سطح جامعه می گردد.
  دیگر اینکه بررسی تاریخ خاندانی در هر منطقه و به رسمیت شناختن شدن خانواده ها در هر جامعه می تواند باعث ایجاد انجمن های خودگران و غیرمتمرکز در جامعه شود. از آنجا که خانواده ها دوست دارند مانند شهر یا روستا ی خویش دیده شوند، آنها تشویق خواهند شد تا با کمک یکدیگر در قالب مؤسسات خیریه (charity) به رفع  مشکلات موجود در جامعه ی خویش همت بگمارند.  
   و سرانجام و مهمتر از همه، هویتی که از طریق شناخت تاریخ خاندانی برای خانواده ها ایجاد  می گردد در یک فضای آرام و غیرسیاسی می تواند به وحدت بخشی خانواده ها تحت لوای اشتراکاتشان اعم از اشتراکات شغلی، سلیقه ای و... منجر به ایجاد انجمن های مختلف برای   اداره ی جامعه به عنوان یک جامعه ی مدنی گردد.
51lzoby04nl_sx351_bo1_204_203_200.jpg  در راستای اهداف یادشده، تلاش دیگرجوامع و کشورها می تواند الگو و راهنمای مفیدی برای ما باشد. به عنوان مثال در کشور انگلستان، اقداماتی برای توجه و تشویق مردم به شناخت هویت خاندانی خویش و تاریخ آن صورت گرفته است. از جمله ی این اقدامات، انتشار کتاب های راهنما درباره ی تاریخ خاندانی و تاریخ محلی است که به شکل دوره ای به چاپ می رسد. در این کتاب ها،موضوعات مختلف اعم از بررسی مشکلات و مسائل منطقه ای و دستاوردهای مناطق مختلف در طول تاریخ، خاطرات اشخاص از این امور، راهنمایی خوانندگان برای ریشه یابی خانواده ی خود، انتشار فهرستی از سازمان ها و انجمن های موجود در بریتانیا همراه با آدرس کامل آنها که برای پژوهش درباره ی تاریخ خاندانی مفید هستند مانند انجمن های تاریخ محلی، انجمن ها و مراکز تاریخ خاندانی، فهرستی از کتابخانه ها، گورستان ها، موزه ها، دفاتر اسناد و آرشیوها، دفاتر ثبت اسناد محضری اعم از املاک، مرگ و ازدواج، اطلاع رسانی درباره ی نمایشگاه های مربوط به تاریخ محلی و تاریخ خاندانی، معرفی کتب مختلف درباره ی تاریخ های مذکور و ... وجود دارد، که همگی می توانند راهگشای مناسبی برای ما به شکلی مشابه برای شناخت تاریخ خاندانی در جامعه  و رسیدن به یک هویت محلی باثبات در راستای هویت ملی باشند.  

1-مانند نسب سازی های جعلی سلسله حکومت های مختلف  در ایران، طاهریان نسب خویش رابه رستم، صفاریان به خسروپرویز، سامانیان به بهرام چوبین، دیلمیان به بهرام گور، آل زیار به قباد ساسانی، غزنویان ترک نژاد به یزگرد ساسانی و صفویه به امام موسی کاظم (ع) می رساندند.
   
 
+ شنبه ۸ آذر ۱۳۹۳ ساعت ۲۲:۳۰
نظر شما
نام:
ایمیل : * نمایش داده نمی‌شود
نظر شما: