دکتر سید رسول ابطحی

دکتری: دکتری تاریخ محلی دانشگاه اصفهان
کارشناسی ارشد: تاریخ ایران باستان، دانشگاه تهران
کارشناسی: زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز

معرفی کتاب «مردم سلا»

معرفی کتاب «مردم سلا» معرفی و بررسی آثاری که با تاریخ محلی در ارتباط هستند، می تواند راهگشای پژوهش گران تاریخ محلی برای شیوه ی تحقیق و حتی نوعی راهنمایی در انتخاب موضوع باشد.
پیوست‌ها
  در این نوشتار برآنم تا کتابی را که می تواند نمونه ای برای کار در زمینه ی تاریخ محلی در بعد اجتماعی آن و الگویی برای یک پژوهش گر تاریخ محلی باشد، معرفی نمایم.
  این کتاب با عنوان "مردم سلا" ( The People of Sale:Tradition and change in a Moroccan city 1830-1930) درباره ی یکی از شهرهای مراکش با نام "سلا" در مدت زمانی یک قرن از سال 1830م تا 1930م می باشد. نویسنده به گفته ی خودش به عنوان یک دانشجوی تاریخ اسلام که به شهرهای اسلامی و نحوه ی زندگی مردم آن علاقمند بود، شهر سلا را انتخاب کرد. زیرا این شهر سابقه ای حدوداَ 2500 ساله از یک سنت شهرنشینی و یک تاریخ مدون 900 ساله دارد. به ویژه اینکه مردم این شهر به میراث دینی (اسلامی) و تاریخی خویش بسیار اهمیت می داده اند و با پایبندی به عقاید و گذشته ی خویش، اساساَ محافظه کار و سنت گرا بوده اند، در حالی که آنها مجبور بودند خودشان را با یک دوره ی پرشتاب از تغییرات اجتماعی حاصل از استعمار و مدرنیسم هماهنگ کنند. همین تضاد آشکار بین محافظه کاری (پایبندی به سنت ها) و سازگاری با شرایط جدید به وجود آورنده ی یک مشکل بنیادی و در عین حال جذاب برای نویسنده ی این کتاب به عنوان یک پژوهش گر مسائل تاریخی و اجتماعی گشته است.
  این کتاب شامل چهار بخش است که در بخش اول نویسنده به توصیف اکولوژی (بوم شناسی) شهر، ساختار جمعیتی آن، توصیف وضعیت جغرافیایی و اهمیت این شهر به عنوان یک بازار (سوق) که از دیوارهای آن تا محدوده ی وسیعی در خارج از آن گسترده شده و بخش مسکونی شهر (مدینه) و محلات مختلف آن که درون دیوارهای شهر محصور گشته است، می پردازد.  people_of_sale_2.jpg  بخش دوم شرح ساختار اجنماعی و ارزش های فرهنگی جامعه است. اینکه چگونه یک جامعه ی پیچیده با علایق فرهنگی و اجتماعی خاص به هم پیوند خورده و همچنین توصیف انواع روابط و تعاملات که گروههای مختلف اجتماعی را به وجود آورده است. در این بخش، نویسنده به ایده آل های فرهنگی جامعه تحت عنوان آنچه در افراد مقدس، عالم و مورد احترام جامعه تبلور یافته است، می پردازد و ارزش ها و شعائر مذهبی را از عواملی می داند که به عنوان ارزش های مشترک باعث اتحاد و از طرف دیگر باعث درگیری در جامعه شده اند. با این حال دیدگاه کلی در این بخش بررسی فرهنگ غالبی است که در طول یکصدسال مورد مطالعه، نسل به نسل منتقل شده و با همه ی تغییرات، زندگی اجتماعی و فرهنگی مردم شهر را تحت پوشش خود گرفته است.
  بخش سوم به توصیف تغییرات الگوهای اقتصادی شهر سلا می پردازد که با حمله ی فرانسه به الجزایر در سال 1830م برای اشغال آن شروع می گردد و با گسترش استعمار در شمال آفریقا منجر به فروپاشی سیستم سنتی اقتصادی مردم سلا می گردد. نویسنده توضیح می دهد که چگونه اقتصاد شهر به تدریج به واردات اروپایی وابسته شد، تولیدات محلی متوقف گشت و اقتصاد شهر در یک چرخه ی رونق و کساد، دچار بی ثباتی گردید و با اینکه گروه کوچکی از بازرگانان و مأموران دولتی ثروتمند شدند، اما صنعت گران محلی که اکثریت نیروی کار مردم شهر را تشکیل می دادند به شکل فزاینده ای فقیر شدند.
  در بخش چهارم، نویسنده به واکنش های مردم شهر سلا به بحران های تحمیلی خارجی اعم از اقتصادی، فرهنگی و ... می پردازد. به اعتقاد نویسنده، مردم سلا در عین اینکه تلاش می کردند خود را با شرایط جدید سیاسی و اقتصادی هماهنگ سازند، اصرار داشتند که میراث فرهنگی و دینی خویش را حفظ کنند. بنابراین ارزش های سنتی تا حدود زیادی حفظ گردید و مفهوم یک جامعه ی ایده آل که به وسیله ی پیوندهای اجتماعی و فرهنگی مشترک به وجود می آید، حفظ شد. امری که به اعتقاد نویسنده باعث مقاومت این ارزشها در برابر استعمار فرانسه به عنوان یک قدرت برتری طلب اقتصادی و سیاسی و به عنوان یک تهدید فرهنگی بیگانه گشت.
  در پایان نویسنده در یک نتیجه گیری کلی توضیح می دهد که هر چند تمرکز این کتاب بر روی یک شهر خاص در مراکش بود، اما این نمونه پژوهی می تواند توضیحی باشد برای فهم مشکلات عمومی حاصل از تأثیر استعمار بر ساختار اجتماعی و اقتصادی همه ی جوامع جهان سومی که در دوره ی قبل از صنعتی زیست می کردند.
  نویسنده ی این کتاب " کنت ال براون" (Kenneth L Brown) که بعدها استاد دانشگاه منچستر در شاخه ی انسان شناسی اجتماعی و عضو پیوسته ی پژوهش در مرکز مطالعات خاورمیانه شناسی و گروه تاریخ دانشگاه شیکاگو گردید؛ ابتدا به مدت شش ماه اسناد، مدارک و آرشیوهای موجود در پاریس را بررسی کرد و آنگاه درمدت 21 ماه از سال 1965م تا سال 1967م در مراکش که عمده ی وقتش در سلا گذشت، زندگی و تحقیق کرد و مدارک عربی و خارجی موجود را اعم از تواریخ، گزارش ها، اسناد محلی و ... را مورد پژوهش قرار داد. به گفته ی او برای پی بردن به عمق ساختار اجتماعی، تحقیق میدانی لازم بود. بنابراین گویش عربی موجود در سلا را مطالعه کرد و به مصاحبه با ساکنان شهر (حدود 50 مرد و تعدادی زن بین سنین 55  تا 85 سال) پرداخت. گزارش ها و توضیحات این افراد از وقایع، شخصیت ها، روابط، سازمان ها، عقاید، ارزش ها و ... برای فهم و بازسازی رویه و فحوای زندگی در شهر سلا به خصوص در دهه های اولیه ی قرن بیستم بسیار مهم بود که نویسنده پس از بررسی و ارزیابی این مصاحبه ها از آنها بسیار بهره برد و این تحقیق را به عنوان پایان نامه ی  دکتری خویش در سال 1969م  به دانشگاه UCLA آمریکا ارائه داد.  
+ سه‌شنبه ۴ آذر ۱۳۹۳ ساعت ۲۳:۴۶
نظر شما
نام:
ایمیل : * نمایش داده نمی‌شود
نظر شما: